azymut - to kąt zawarty pomiędzy kierunkiem północnym a kierunkiem do danego punktu; pamiętaj, że azymut wyznaczamy zawsze zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

boĹźamęka – przydroĹźny krzyĹź; najczęściej znajduje się przy rozwidleniu drĂłg oraz przy drogach odchodzących od głównego traktu w kierunku zabudowań na pustkach; chroniły od wszystkiego, co stanowiło zagroĹźenie; są takĹźe symbolem wiary; kaszubskie boĹźemęki są szerokoramienne, często rzeĹşbione z blaszanym daszkiem chroniącym Chrystusa przed deszczem.

buczyna - obszar lasĂłw liściastych występuje w zachodniej, północno –zachodniej i południowej części Polski. Dominującym gatunkiem w warstwie drzew jest buk.

chwasty - gatunki roślin niepożądane z punktu widzenia gospodarki człowieka; rośliny niepożądane w uprawach.

Cud nad Wisłą - bitwa pod Warszawa rozegrana w dniach 13-25 sierpnia 1920r., w której ofensywa bolszewicka została rozgromiona przez wojska polskie pod dowództwem marszałka Józefa Piłsudskiego. Bitwa ta ocaliła niepodległość Polski.

dolina – długa, najczęściej rozgałęziona wklęsła forma terenu, o jednostronnym spadku w profilu podłuĹźnym, powstała wskutek erozyjnej działalności rzeki stale płynącej lub okresowej; młoda dolin rzecznych ma kształt litery V.

ekosystem – ogół Ĺźyjących na danym obszarze organizmĂłw (biocenoza) oraz środowiska w ktĂłrym organizmy te Ĺźyją(biotop); układ złoĹźony z biocenozy i biotopu.

eratyk, głaz narzutowy – głazy pozostałe po rozmyciu gliny zwałowej.

erozja – żłobienie, wytwarzanie zagłębień na powierzchni terenu przez czynniki zewnętrzne np. przez wody płynące, wiatr, lodowiec. NiektĂłrzy określają tak wszelkie procesy niszczące.

glina zwałowa - glina osadzona wskutek topnienia lądolodu lub lodowca wyróżniająca się brakiem warstwowania.

gryf – w mitologii staroĹźytnej skrzydlaty lew z głową orła.

Gryf Kaszubski / Gryf Pomorski – Tajna Organizacja Wojskowa działająca w latach 1940-1945 na terenie Kaszub powołana za sprawą JĂłzefa Dambka, Klemensa Bronka, Bronisława Brunka, Jana Gierszewskiego. W 1942r. po scaleniu grup oporu działających na Pomorzu organizacja przyjęła nazwę Gryf Pomorski.

herb – godło państwa, prowincji, miasta lub instytucji, umieszczane na flagach, monetach, słupach granicznych.

holokaust – zagłada, całkowite zniszczenie, zwłaszcza prześladowanie i zagłada ĹťydĂłw europejskich przez hitlerowcĂłw w czasie II wojny światowej.

hydrosfera – powłoka wodna.

konsument – organizm cudzoĹźywny; konsument I rzędu- to roślinoĹźerca, konsument II rzędu - to mięsoĹźerca.

krzewinki – rośliny wieloletnie z grupy roślin drzewiastych. Charakteryzują się niewielkimi rozmiarami. Mają silnie zdrewniałe łodygi nadziemne, są pozbawione typowego pnia i rozgałęziają się u podstawy pędu głównego.

litosfera – skalna sfera powłoki ziemskiej, skorupa ziemska w stałym stanie skupienia.

lobeliowe jezioro – nazwa jezioro lobeliowe pochodzi od rośliny lobelii jeziornej, ktĂłra z poryblinem jeziornym, brzeĹźycą jednokwiatową i sitem drobnym tworzy zespół roślinny charakterystyczny dla tego typu jezior. Lobelia jeziorna jest gatunkiem reliktowym, podlega całkowitej ochronie gatunkowej i jest w Polsce zagroĹźona wyginięciem.

łańcuch pokarmowy (łańcuch troficzny) – szereg zaleĹźności pokarmowych pomiędzy przedstawicielami poziomĂłw troficznych, przez ktĂłre przepływa energia zawarta w pokarmie.

łęgi – las rosnący na terenach zalewowych czyli łęgach. Składa się głównie z wierzb, topĂłl, jesionĂłw i dębĂłw.

mapa topograficzna – mapa ogĂłlnogeograficzna wykonana w duĹźej skali (do 1:200 000).

martyrologia – cierpienie, męczeństwo.

marsz śmierci – ewakuacja więźniĂłw obozu koncentracyjnego Stutthof w styczniu 1945r. przed nacierającymi wojskami sowieckimi. Szlak marszu śmierci znaczyły zbiorowe mogiły więźniĂłw rozstrzelanych lub zmarłych z głodu i zimna oraz wycieńczenia. Liczbę ofiar tego marszu ocenia się na około 12 tysięcy.

morena – materiał skalny tkwiący w lodzie lodowca lub lądolodu i przezeń przemieszczany, takĹźe wszelki materiał osadzany przez lodowiec lub lądolĂłd.

obĂłz Stutthof (obecnie Sztutowo) – obĂłz koncentracyjny niedaleko Nowego Dworu Gdańskiego. Działał w latach od IX 1939r. do I 1945r. Zamordowano w nim 80 tysięcy jeńcĂłw róşnej narodowości.

park krajobrazowy – jest obszarem chronionym ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne, kulturowe a celem jego utworzenia jest zachowanie tych wartości w warunkach racjonalnego gospodarowania. Grunty rolne, leśne i nieruchomości znajdujące się w granicach parku krajobrazowego pozostawia się uĹźytkowaniu gospodarczemu.

pedosfera – pokrywa glebowa, w ktĂłrej przenikają się stałe części mineralne, wilgoć glebowa i powietrze glebowe. Dokonuje się w niej wymiana między materią martwą a materią oĹźywioną.

producent – organizm samoĹźywny, przede wszystkim roślina. Pierwsze ogniwo łańcucha pokarmowego.

reducent (destruent) – organizmy przetwarzające materię organiczną (szczątki roślin i zwierząt) w nieorganiczną; bakterie i grzyby.

rezerwat przyrody – obszar obejmujący zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemy, w tym siedliska przyrodnicze, a takĹźe określone gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieoĹźywionej mające istotną wartość ze względĂłw naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądĹş krajobrazowych.

rośliny synantropijne – rośliny Ĺźyjące w otoczeniu budynkĂłw mieszkalnych i produkcyjnych, drĂłg oraz pĂłl uprawnych, wprowadzone nieumyślnie przez człowieka.

sandr – stoĹźek sandrowy, osady wĂłd powstałych z tajania lodowca lub lądolodu, zbudowane z piaskĂłw i ĹźwirĂłw.

skala porostowa – zakłada uĹźycie porostĂłw i glonĂłw epifitycznych jako wskaĹşnikĂłw zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego dwutlenkiem siarki (SO2).

wąwĂłz – wydłuĹźona, wklęsła forma terenu urwistych zboczach wąskim dnie, wytworzona przez erozyjną działalność wody.

wytopisko – zagłębienie powstałe wskutek wytapiania się brył martwego lodu (lodu tkwiącego w osadach polodowcowych).